Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΛΜΩΠΙΑ - γενικά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΛΜΩΠΙΑ - γενικά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
21/10/10
Δ.Δ. Προμάχων (Αλμωπία Ν. Πέλλας) - Ι. Μονή Αγίου Ιλαρίωνα
 |
| Άποψη της Ι.Μονής του Αγίου Ιλαρίωνα στους Προμάχους. |
 |
| Ο καινούργιος Ιερός Ναός είναι σε στάδιο κατασκευής. |
 |
| Ο ελαιώνας της μονής. |
 |
| Ο προαύλιος χώρος, δίπλα στο Αρχονταρίκι της Μονής. |
Πληροφορίες:
promahoi.gr - Η ιστορία της Μονής
Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες - Εκδρομή στην Αλμωπία
Κείμενο της Δήμητρας Σπηλιοπούλου αρχείο pdf....περισσότερα
15/12/09
Σώστε το σπίτι του Μένελαου Λουντέμη
Το σπίτι που έζησε ο Λουντέμης και η κατάσταση στην οποία είναι σήμερα.Ένα οδοιπορικό στον Εξαπλάτανο (Δήμος Εξαπλατάνου), με αναφορές στην ζωή του συγγραφέα.
Η κόρη του συγγραφέα Τάκη Βαλασιάδη, γνωστού ως Μενέλαου Λουντέμη, Μυρτώ κάνει έκκληση σε οποιονδήποτε μπορεί να βοηθήσει για να αναπαλαιωθεί το σπίτι στο οποίο μεγάλωσε ο συγγραφέας. Τo σπίτι βρίσκεται στον Εξαπλάτανο Πέλλας και έχει κηρυχτεί διατηρητέο εδώ και 24 χρόνια, χωρίς όμως να έχει γίνει καμία απολύτως εργασία για τη συντήρησή του, με αποτέλεσμα να βρίσκεται σήμερα σε άθλια κατάσταση.
Όπως δήλωσε η ίδια η 65χρονη σήμερα Μυρτώ Λουντέμη-Ηλιοπούλου "ο πατέρας μου θυσίασε όλη του τη ζωή υπηρετώντας τα...πιστεύω του και τις αξίες του, με κεντρική αναφορά τον εκπολιτισμό των ανθρώπων. Τι κάνουν λοιπόν για να διαφυλάξουν τη μνήμη του και την κληρονομιά του; Εγώ κοντεύω να πεθάνω. Τι πρέπει να κάνω, να πάρω ένα σακί με τσιμέντο και να πάω να χτίσω το σπίτι του;".
Το παράπονο της -μοναδικής-κόρης του μεγάλου συγγραφέα οτι λησμονήθηκε η μνήμη του πατέρα της είναι έκδηλο. Το 1988 δόθηκαν 6 εκατομμύρια δραχμές από την τότε υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη για να ξεκινήσουν οι εργασίες, χρήματα τα οποία χάθηκαν στην πορεία χωρίς να ξεκινήσει τίποτα. Το θέμα έγινε μπαλάκι μεταξύ αρμοδίων και μη, φτάνοντας στα χέρια της Νομαρχίας, ενώ σήμερα υπάρχει πρόταση για δωρεά του ακινήτου στο Δήμο, ο οποίος με τη σειρά του επιδιώκει τη βοήθεια του υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης για να προχωρήσει στην αποδοχή της δωρεάς και στην αναπαλαίωση του σπιτιού.
Εκείνο που είναι σίγουρο πάντως, είναι οτι αν το σπίτι βρισκόταν στην Αθήνα, θα είχε ήδη αναπαλαιωθεί εδώ και πολλά χρόνια...
Παρά την ταραχώδη σχέση με τον πατέρα της, η Μυρτώ Λουντέμη προσπαθεί να κινητοποιήσει τους φορείς για να προχωρήσει η αποκατάσταση της μνήμης του συγγραφέα. Το 1947 ο Λουντέμης συλλαμβάνεται και εξορίζεται στο Μαυράτο Ικαρίας ενώ η γυναίκα του Έμυ με την τρίχρονη κόρη τους Μυρτώ εξορίζεται στη Χίο και μετά στο Τρίκερι. Η Μυρτώ γνώρισε ελάχιστα τον πατέρα της, καθώς αυτός νόμιζε οτι η κόρη του ήταν νεκρή (!) μέχρι τη συνάντησή τους στη Ρουμανία. Ο Μενάλαο Λουντέμης γύρισε στην Ελλάδα μόλις το 1976, και απεβίωσε ένα χρόνο αργότερα από καρδιακή προσβολή.
11/10/2009: Γιορτή Καρατζοβίτικης Πιπεριάς.
Video απο την γιορτή της Πιπεριάς στο χωριό Γαρέφι (Δήμος Αριδαίας).
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στην πλατεία του χωριού την Κυριακή 11 Οκτωβρίου. Φυσικά σε πρώτο πλάνο η Καρατζοβίτικη πιπεριά, η οποία καλλιεργήτε στην περιοχή της Αλμωπίας απο πολύ παλιά. Περίπτερα ενημέρωσης, παραγωγοί, μεταποιητές ήταν εκεί για να ενημερώσουν τους επισκέπτες για τις χρήσεις και την αξία αυτού του μοναδικού τύπου πιπεριάς που εκτός των άλλων δίνει μετά απο κατάλληλη μεταποίηση μια ξεχωριστή πιπερόσκονη, ονομαστή σε όλη την Ευρώπη πρίν απο περίπου μισό αιώνα για το μοναδικό της άρωμα.
23/11/09
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ: αφιέρωμα στο όρος Πίνοβο...
Στο τεύχος 72 του Ελληνικού Πανοράματος γίνεται μια εκτενέστατη παρουσίαση του όρους Πίνοβο και της γύρω περιοχής. Το περιοδικό αυτό, με πολύ προσεκτικό και αναλυτικό τρόπο παρουσιάζει την περιοχή. Πρίν απο 8 χρόνια είχε γίνει τότε αφιέρωμα στο όρος Τζένα.
Πληροφορίες στον σύνδεσμο.......... http://www.elliniko-panorama.gr/issues.php?current=1
20/10/09
Όρος Πάϊκο.
Φωτογραφία απο εκδρομή του συλλόγου στους καταρράκτες της Κούπας.Οι καταρράκτες δίπλα στο ορεινό χωριό Κούπα του όρους Πάίκο.
Χάρτης του όρους Πάϊκο.(πιέστε για μεγένθυση).
Το όρος Πάικο βρίσκεται στην Κεντρική Μακεδονία στα σύνορα των νομών Πέλλας και Κιλκίς με κορυφή την Γκόλα-Τσούκα σε υψόμετρο 1.650 μέτρα. Συνδέεται στα ανατολικά με τον Βόρα ενώ στα δυτικά του περικλείεται από την κοιλάδα του Αξιού. Το Πάικο έχει πλούσια βλάστηση και αρκετές πηγές.
Το Πάικο από Βορρά προς Νότο αποτελείται από τις κορυφές Σκρα (1097μ), Τσούμα (1219 μ.), Βερτόπια (1490 μ.), Πύργος (1494 μ.), Κάντασι (1607 μ.) και Γκόλα Τσούκα (1650 μ.).
Ανάμεσα στις κορυφές Πύργος, Βερτόπια και Κάντασι περικλείεται μια οροπεδική έκταση με επίκεντρο τον οικισμό Μεγάλα Λιβάδεια.
Αποτελεί δε και το μεγαλύτερο δάσος Καστανιάς της Ελλάδας. Στο βουνό υπάρχουν περί τα 4.500 στρέμματα καστανιών, εκ των οποίων τα 2.500 είναι καλλιεργήσιμα. Γύρω στις 300 οικογένειες έχουν ως δεύτερη ασχολία το κάστανο και υπολογίζεται ότι η ετήσια παραγωγή φτάνει στους 500-600 τόνους, ανάλογα με τη χρονιά. Λόγω του κλίματος που επικρατεί στην περιοχή το κάστανο που παράγεται είναι ιδιαίτερα γλυκό και γευστικό.
Τα χωριά του Πάικου είναι τα: Γρίβα, Καστανερή, Κάρπη, Πεντάλοφος, Ομαλός, Σκρά, Κούπα, Φανός, Πηγή, Χαμηλό και Αρχάγγελος. Όλα τα χωριά έχουν πολύ βλάστηση και κοινά χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας.
Στην κορυφή Γκόλα Τσούκα.
Ορυκτός Πλούτος
H Ορυκτική ζώνη Αξιού έχει διεύθυνση ΒΒΔ-ΝΝΑ και χωρίζεται σε τρεις ενότητες, απο ανατολικά προς τα δυτικά: ενότητα Παιονίας, ενότητα Πάικου και ενότητα Αλμωπίας.
Παλαιογεωγραφικά η ενότητα του Πάικου ήταν ένα ύβωμα μεταξύ των αυλάκων-βαθιών θαλασσών της ενότητας Παιονίας και της ενότητας Αλμωπίας. Το βασικό κριτήριο (όχι βέβαια το μοναδικό) για αυτήν την διάκριση είναι η ύπαρξη μιας παχιάς νηριτικής ασβεστολιθικής σειράς εν αντιθέση με τα αργιλικά-κερατολικά ιζήματα (ιζηματογένεση βαθιάς θάλασσας) που απαντούν στις ενότητες Παιονίας και Αλμωπίας.
Η ενότητα Πάικου γενικά χαρακτηρίζεται από μεταμορφωμένα πετρώματα και ρήγματα με διευθύνσεις ΒΔ και ΒΑ και συναντούμε διάφορα πετρώματα όπως σχιστολίθους, πηλίτες, ψαμμίτες, δολερίτες, ασβεστολίθους,συναντούμε διάφορα πετρώματα όπως : σχιστόλιθος, αρκόζη, ψαμμίτης, δολερίτης, κροκαλοπαγή, γάββρους, διαβάσες, φλύσχη, κ.α.
Κερασφόρες Ophrys από Πάικο και Βόρρα
Το Πάικο και ο Βόρρας βρίσκονται κοντά μεταξύ τους, στα σύνορα με την FYROM. Η προς τα ανατολικά συνέχεια του Βόρρα αποτελεί το όρος Τζένα. Στις αρχές Ιουνίου παρατηρήθηκαν σε 5 τοποθεσίες, πολυάριθμες αποικίες κερασφόρων Ophrys με τα εξής γενικά χαρακτηριστικά: ευρεία στιγματική κοιλότητα σε σχέση με τον μεσαίο λοβό, ο οποίος είναι συμπαγής και τραπεζοειδής (φυτό Νο2), κιτρινωπό περιθώριο γύρω από τον κεντρικό λοβό (φυτό Νο5), ψηλό βλαστό (30-40 εκ.) και μεγάλα βράκτια (φυτά Νο4), μικρά σχετικά πέταλα, έντονη τριχοφυΐα στις πλαϊνές επιφάνειες του χείλους (φυτά No3 και 9) και μακριά πλαϊνά κέρατα, μερικές φορές αρκετά εύρωστα (φυτά Νο12-14). Η στιγματική τους κοιλότητα φαίνεται μεγαλύτερη από τις Ophrys των Πιερίων και η αναλογία προς το χείλος παρόμοια με αυτή των Ophrys από την Θάσο. Σε σχέση με τις τελευταίες έχει πιο φαρδύ και τραπεζοειδή κεντρικό λοβό.
Περισσότερα στην ιστοσελίδα....
http://members.lycos.co.uk/GREEKORCHIDS/op_oestrifera_Paiko.htm
17/10/09
ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΑΤΖΟΒΑ...
Πλάνα απο τα αρχεία του BRAHAMY SELASSIE production 2008. Οπερατέρ - Ορέστης Χατζηπαντελιάδης Φωτογραφία - Ορέστης Χατζηπαντελιάδης Μοντάζ - ΤΟΜ73 Ηχος - SELASSIEMAN
9/10/09
11/10/2009...Γιορτή Καρατζοβίτικης Πιπεριάς στο Γαρέφι (Δήμος Αριδαίας)
Για να γιορταστεί ο ένας αιώνας «ζωής» της κόκκινης πιπεριάς, ο Δήμος Αριδαίας διοργανώνει την Κυριακή 11 Οκτωβρίου εκδήλωση στην κεντρική πλατεία του Γαρεφείου, όπου θα διεξαχθούν διαγωνισμοί μαγειρικής - με βάση πάντα την πιπεριά - και καλύτερης συσκευασίας του κόκκινου πιπεριού.
Το χωριό Γαρέφι είναι γνωστό για την καλλιέργεια της κόκκινης «καρατζοβίτικης» πιπεριάς και την παραγωγή του κόκκινου πιπεριού, γνωστό σε όλους ως μπούκοβο. Τα τελευταία 100 χρόνια, οι κάτοικοι του οικισμού που βρίσκεται στο Δήμο Αριδαίας του νομού Πέλλας, φυτεύουν σε χιλιάδες στρέμματα το συγκεκριμένο λαχανικό, παρά τον έντονο ανταγωνισμό των νέων καλλιεργειών.
Η καρατζοβίτικη πιπεριά είναι ένας τύπος μικρόσωμης πιπεριάς, η οποία προορίζεται για την παραγωγή του κόκκινου πιπεριού. Η φύτευσή της ξεκινά την 1η Ιουνίου και η συλλογή της στις αρχές Αυγούστου, ενώ έξι κιλά νωπής πιπεριάς δίνουν ένα κιλό κόκκινο πιπέρι.
Στην περιοχή της Αριδαίας υπήρχαν παλαιότερα τρία εργοστάσια παραγωγής κόκκινου πιπεριού, τα οποία έπαψαν να λειτουργούν στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, εξαιτίας του έντονου ανταγωνισμού και της στροφής των παραγωγών σε νέες καλλιέργειες.
Το χωριό Γαρέφι είναι γνωστό για την καλλιέργεια της κόκκινης «καρατζοβίτικης» πιπεριάς και την παραγωγή του κόκκινου πιπεριού, γνωστό σε όλους ως μπούκοβο. Τα τελευταία 100 χρόνια, οι κάτοικοι του οικισμού που βρίσκεται στο Δήμο Αριδαίας του νομού Πέλλας, φυτεύουν σε χιλιάδες στρέμματα το συγκεκριμένο λαχανικό, παρά τον έντονο ανταγωνισμό των νέων καλλιεργειών.
Η καρατζοβίτικη πιπεριά είναι ένας τύπος μικρόσωμης πιπεριάς, η οποία προορίζεται για την παραγωγή του κόκκινου πιπεριού. Η φύτευσή της ξεκινά την 1η Ιουνίου και η συλλογή της στις αρχές Αυγούστου, ενώ έξι κιλά νωπής πιπεριάς δίνουν ένα κιλό κόκκινο πιπέρι.
Στην περιοχή της Αριδαίας υπήρχαν παλαιότερα τρία εργοστάσια παραγωγής κόκκινου πιπεριού, τα οποία έπαψαν να λειτουργούν στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, εξαιτίας του έντονου ανταγωνισμού και της στροφής των παραγωγών σε νέες καλλιέργειες.
Μοναδικό προϊστορικό εύρημα στην ΣΩΣΑΝΔΡΑ - Δήμος Αριδαίας
Προϊστορική κατοικία της 4ης χιλιετίας π.Χ. αποκάλυψε η επέκταση του δικτύου ύδρευσης στην Αριδαία Πέλλας. Το εύρημα θεωρείται μοναδικό για την έρευνα της Υστερης Νεολιθικής Εποχής, αφού σπανίως βρίσκονται αρχαιότητες ανέπαφες επί 6.000 χρόνια!
Στη Σωσάνδρα, οι αρχαιολόγοι ερεύνησαν οικοδομικά λείψανα που αποκάλυψε η διάνοιξη κεντρικού αγωγού μεταφοράς νερού από τη Σωσάνδρα προς την Αριδαία και διαπίστωσαν ότι πρόκειται για στρώμα καταστροφής από την ανωδομή των τοίχων προϊστορικής κατοικίας.
Η πεντάμηνη ανασκαφή αποκάλυψε ένα σχεδόν πλήρες πλέγμα από πασσαλότρυπες και οικιακό εξοπλισμό σε άριστη κατάσταση (πολλά πήλινα αγγεία, λίθινα εργαλεία και δύο οικιακούς φούρνους), αποκομίζοντας σημαντικές πληροφορίες για τη μορφή, την εσωτερική διαρρύθμιση και την οργάνωση του νοικοκυριού.
Το ορθογώνιο κτίριο, 58 τ.μ, χωριζόταν σε τρία μέρη. Ο ξύλινος σκελετός ήταν κατασκευασμένος με πασσάλους, πλέγμα κλαδιών και καλαμιών, καλυμμένων με πηλό. Δύο χώροι χρησίμευαν για παρασκευή τροφής. Ο τρίτος, μάλλον, για επεξεργασία και αποθήκευση αγροτικών προϊόντων. Εκεί βρέθηκαν αρκετά εργαλεία (μυλόπετρες, τριπτήρες και ένας από τους δύο αποθηκευτικούς λάκκους). Από αποτυπώματα στις βάσεις των πήλινων σκευών, διαπιστώθηκε ότι τα δάπεδα ήταν καλυμμένα με ψάθες.
Το κτίριο καταστράφηκε από φωτιά. Οι ένοικοι έφυγαν παίρνοντας λεπίδες και πελέκεις, που η κατασκευή τους ήταν χρονοβόρα. Τα εγκαταλειμμένα μεγάλα και βαριά εργαλεία υποδηλώνουν την καλλιέργεια και επεξεργασία σιτηρών, μία από τις κύριες τροφές των προϊστορικών κατοίκων της Σωσάνδρας και της οικονομίας τους.
Επίσης εντοπίστηκε κτίριο ιστορικών χρόνων στο Λυκόστομο (4ος-5ος αι. μ.Χ.), έκτασης 340 τ.μ.
Στη Σωσάνδρα, οι αρχαιολόγοι ερεύνησαν οικοδομικά λείψανα που αποκάλυψε η διάνοιξη κεντρικού αγωγού μεταφοράς νερού από τη Σωσάνδρα προς την Αριδαία και διαπίστωσαν ότι πρόκειται για στρώμα καταστροφής από την ανωδομή των τοίχων προϊστορικής κατοικίας.
Η πεντάμηνη ανασκαφή αποκάλυψε ένα σχεδόν πλήρες πλέγμα από πασσαλότρυπες και οικιακό εξοπλισμό σε άριστη κατάσταση (πολλά πήλινα αγγεία, λίθινα εργαλεία και δύο οικιακούς φούρνους), αποκομίζοντας σημαντικές πληροφορίες για τη μορφή, την εσωτερική διαρρύθμιση και την οργάνωση του νοικοκυριού.
Το ορθογώνιο κτίριο, 58 τ.μ, χωριζόταν σε τρία μέρη. Ο ξύλινος σκελετός ήταν κατασκευασμένος με πασσάλους, πλέγμα κλαδιών και καλαμιών, καλυμμένων με πηλό. Δύο χώροι χρησίμευαν για παρασκευή τροφής. Ο τρίτος, μάλλον, για επεξεργασία και αποθήκευση αγροτικών προϊόντων. Εκεί βρέθηκαν αρκετά εργαλεία (μυλόπετρες, τριπτήρες και ένας από τους δύο αποθηκευτικούς λάκκους). Από αποτυπώματα στις βάσεις των πήλινων σκευών, διαπιστώθηκε ότι τα δάπεδα ήταν καλυμμένα με ψάθες.
Το κτίριο καταστράφηκε από φωτιά. Οι ένοικοι έφυγαν παίρνοντας λεπίδες και πελέκεις, που η κατασκευή τους ήταν χρονοβόρα. Τα εγκαταλειμμένα μεγάλα και βαριά εργαλεία υποδηλώνουν την καλλιέργεια και επεξεργασία σιτηρών, μία από τις κύριες τροφές των προϊστορικών κατοίκων της Σωσάνδρας και της οικονομίας τους.
Επίσης εντοπίστηκε κτίριο ιστορικών χρόνων στο Λυκόστομο (4ος-5ος αι. μ.Χ.), έκτασης 340 τ.μ.
16/1/09
19/9/08
ΧΟΡΟΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΑΛΜΩΠΙΑΣ
Η ΜΟΥΣΙΚΟΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΩΝ «ΝΤΟΠΙΩΝ» ΚΑΤΟΙΚΩΝ
ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΑΛΜΩΠΙΑΣ
ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΑΛΜΩΠΙΑΣ
Ιστορικά στοιχεία
Η επαρχία Αλμωπίας βρίσκεται στη Βόρεια-Κεντρική Μακεδονία και κατέχει το Βόρειο τμήμα του νομού Πέλλας, που συνορεύει Δυτικά με τον νομό Φλώρινας, Βόρεια με τα Σκόπια Ανατολικά με το νομό Κιλκίς και Θεσσαλονίκης και Νότια με τους νομούς Κοζάνης και Ημαθίας. Εκτείνεται βόρεια της επαρχίας Εδέσσης, στους πρόποδες του όρους Βόρρας (Καϊμακτσαλάν) και περικλείεται από το πέταλο του ορεινού όγκου των υψωμάτων της Τζένας και του όρους Πάικου.
Η Αλμωπία ήταν μια από τις 17 επαρχίες του μακεδονικού βασιλείου, με γεωγραφικά όρια ίδια με αυτά της σημερινής. Η μυθολογικοί της κάτοικοι ήταν οι Αλμωπες, φυλή γιγάντων. Πήραν το όνομά τους από τον αρχηγό τους, τον Αλμωπα, γιο του Ποσειδώνα και της Έλλης.
Για πρώτη φορά η αρχαία αυτή ονομασία αναφέρεται από το Θουκυδίδη στην προ του 7ου π.χ. αιώνα εποχή, (Βιβλ.Β`.99) Ο Θουκυδίδης αναφέρει επίσης ότι οι Μακεδόνες ήρθαν από το Αργός και εξεδίωξαν τους Αλμωπες από τη γη τους, οπότε αυτοί κατέφυγαν στη περιοχή του Παγγαίου.
Δεύτερη ιστορική μαρτυρία για την Αλμωπία είναι αυτή του ποιητή Λυκόφρονα από τη Χαλκίδα, που έζησε γύρω στα 300 π.Χ. Σε ποίημά του με τίτλο ''Κασσάνδρα'', αναφέροντας τις προφητείες της ομώνυμης μάντισσας, γράφει ότι πρόβλεψε για τον Αινεία τα εξής: ''εκ δ' Αλμωπίας περιπλανιτήν δέξεται Τυρσινίαν...'', δηλαδή από την Αλμωπία περιπλανώμενο θα τον δεχθεί η Τυρσηνία (Ιταλία).
Τρίτη μαρτυρία για την αρχαιότητα της περιοχής είναι αυτή του Κλαύδιου Πτολεμαίου στο έργο του ''Γεωγραφική υφήγησις'', όπου αναφέρονται τα ονόματα δύο χωριών της επαρχίας: "...πόλεις δε εισίν εν Μακεδονία αίδε... Ορμα, Εύρωπος, Αψαλος''.
Τέλος, κατά τους βυζαντινούς χρόνους έχουμε αναφορές από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και από την Άννα την Κομνηνή. Ο πρώτος στο έργο του ''Περί Θεμάτων'' κατονομάζει την Αλμωπία και η δεύτερη την ονομάζει ''Μογλενα'' προσθέτοντας ότι στην περιφέρειά της υπήρχε έδρα επισκοπής.
Την ονομασία Μογλενά χρησιμοποιεί και ο άγγλος περιηγητής ο William Leake για την πεδιάδα της επαρχίας, αλλά και για την συγκεκριμένη τοποθεσία όπου σήμερα βρίσκεται η Αριδαία. Από τον ίδιο περιηγητή παραδίδεται και η ονομασία ''Καρατζόβα'' για την Αλμωπία. Η περιοχή κατακτήθηκε από τους Τούρκους κατά πάσα πιθανότατα το 1389 και απελευθερώθηκε το 1912. Την εποχή αυτή εγκαθίστανται στην Αλμωπία πολλοί Τούρκοι άποικοι οι οποίοι την ονόμασαν ''Καρατζόβα'' δηλαδή Μαύρη γη –πεδιάδα, και προέρχεται από την μετάφραση στα τούρκικα του Βυζαντινού «Μογλενά» = Μαύρη γη. Η ονομασία Μογλενά μπορεί και να προέρχεται από το βουλγάρικο «μίγκλα» = ομίχλη, (Ομιχλώδης -Υγρός τόπος.)
Οι Τούρκοι αποτελούσαν τα ένα τέταρτο περίπου του συνολικού πληθυσμού.
Η Αριδαία κατοικήθηκε σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες, τον 18ο αιώνα. Τελευταίος φορέας του ονόματος είναι ο Αρριδαίος ο Φίλιππος ο Γ ' ετεροθαλής αδελφός του Μ Αλεξάνδρου.
Συλλογή Πληροφοριών-Έρευνα.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε αυτή την Επαρχία. Τα πανηγύρια και τα γλέντια της αποτέλεσαν τις πρώτες βιωματικές εμπειρίες μου χορευτικής έκφρασης. Η συμμετοχική παρατήρηση και οι συζητήσεις με κατοίκους και οργανοπαίχτες, αποτέλεσαν τις πρώτες πηγές πληροφοριών.
Πολλά από τα στοιχεία αυτής της Παρουσίασης έχουν συλλεχθεί από επικοινωνία με την κ. Δέλιου Στέλλα χορεύτρια και χοροδιδάσκαλο του χορευτικού συγκροτήματος "Αριστοτέλης " Έδεσσας τον χορευτή Ν. Κούζη αλλά κυρίως από έρευνες και βιώματα του κ. Δημήτρη Ιωάννου που ακούραστος επί τριάντα περίπου χρόνια ασχολείται με τη μελέτη του χορού της περιοχής και είναι η ψυχή του χορευτικού Συλλόγου "Ακρίτες" Αλμωπίας. Σε όλη την διάρκεια τής καταγραφής αυτών των στοιχείων είχαμε στενή συνεργασία με τον κ. Ιωάννου που υπήρξε και ο πρώτος χοροδιδάσκαλός μου και για τον λόγο αυτό, θέλω θερμά να τον ευχαριστήσω μαζί με όλους τους άλλους που προανέφερα και να τον θεωρήσω συν-εισηγητή μου.
Ακόμη θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους κατά καιρούς συγχορευτές μου, μουσικούς και διδασκάλους μου, που κοινές μας αναζητήσεις, συζητήσεις και εμπειρίες, αποτέλεσαν την βάση αυτής της (συνοπτικής προς το παρόν) παρουσίασης.
Η ΜΟΥΣΙΚΟΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ .
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ.
Η Αλμωπία είναι μια περιοχή που έχει δεχθεί πάρα πολλά στοιχεία από διαφορετικούς λαούς που έζησαν μαζί την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ντόπιοι Μακεδόνες, Σλάβοι, Βούλγαροι, Ρούμηδες, Τσιγγάνοι, Βλάχοι κ.α. Οι Βλάχοι κατοικούν στα βόρεια χωριά της Επαρχίας: Αρχάγγελο, Περίκλεια, Λαγκαδιά και έχουν επηρεαστεί μουσικοχορευτικά από τους ντόπιους γείτονες.
Η συμβίωση όλων αυτών των λαών διαμόρφωσε ένα αξιόλογο μουσικοχορευτικό πολιτισμό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ποικιλία, πολυχρωμία και το πλήθος των χορών.
Είναι από της πλουσιότερες χορευτικά περιοχές.
Η ενότητα που συγκεκριμένα εξετάζουμε περιλαμβάνει τα χωριά: Ορμα, Λουτράκι, Πρόμαχοι, Γαρέφι Σαρακηνοί, Κερασιά, Καρυδιά Κορυφή Σωτήρα Βρυτά. (Τα 4 τελευταία χωριά ανήκουν στην Επαρχία Εδέσσης)
Στα παραπάνω χωριά ομιλείται το «Ντόπιο Γλωσσικό Ιδίωμα» και ο πληθυσμός τους είναι κυρίως «Ντόπιοι Μακεδόνες».
Στην περιοχή της Αλμωπίας υπάρχουν χωριά όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Καππαδοκία Οι ίδιοι αυτοί χοροί χορεύονται από παλιά και στα χωριά του κάμπου όπου είχαν μεταναστεύσει και «ντόπιοι» κάτοικοι στον εμφύλιο. (Υδραία Χρύσα Ξιφιανή, στην Αλμωπία και Πλατάνη, Φλαμουριά στην Επαρχία της Έδεσσας) Κατά τον Εμφύλιο πόλεμο έγιναν μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών κυρίως προς τα Βόρεια όπου ακόμη και σήμερα ιδιαίτερα στην περιοχή των Σκοπίων υπάρχουν πολλές εκατοντάδες κατοίκων που διατηρούν αυτή την παράδοση.
Στοιχεία της ίδιας Μουσικοχορευτικής Παράδοσης (αλλοιωμένα ίσως) συναντά κανείς και σε άλλα χωριά των Γιαννιτσών και της Νάουσας όπου μετανάστευσαν ελάχιστοι όμως κάτοικοι.
Το λαογραφικό μουσικοχορευτικό υλικό της Αλμωπίας ανήκει σε μια ευρύτερη περιφέρεια, σε αυτή της Β.Δ.Μακεδονίας. Μετά την επικράτηση του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού σε βάρος των αρχαιοελληνικών στοιχείων ο λαός, της γνωστής Μακεδονίας του Φιλίππου και του Μ. Αλεξάνδρου, σιγά - σιγά με έναν καινούριο τρόπο ζωής, προσαρμόζοντας τις αρχαίες παραδόσεις στην ελληνοχριστιανική πραγματικότητα, αναμορφώνεται και αναπλάθεται πολιτιστικά σε όλους τους τομείς της ζωής. Σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής εκτός από το φυσικό περιβάλλον και την οικονομική και κοινωνική οργάνωση των τοπικών κοινωνιών είναι η κοινή συμβίωση με τις γειτονικές κοινωνικές ομάδες που έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία αλληλοεπιδράσεων τόσο στον εθιμικό τρόπο ζωής όσο και στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους
Η ιδιάζουσα ιστορία αυτής της περιοχής της Βαλκανικής οδήγησε στην ανάμειξη γλωσσών και πολιτισμών κυρίως στα χρόνια του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας.
Ο λαός αυτής της περιοχής της Μακεδονίας κράτησε έναν ενιαίο μουσικοχορευτικό χαρακτήρα με τις κατά τόπους χρωματικές ιδιομορφίες , όπως και σε όλα τά άλλα διαμερίσματα του ελληνικού χώρου. Το τοπικό χρώμα κάθε περιοχής σε ύφος, ήθος και χαρακτήρα μουσικής και χορού είναι διαφορετικό. Η μουσική ενός χορού αλλά και ο ίδιος ο χορός παρουσιάζονται κατά περιοχή με διαφορετική ρυθμική αγωγή. Αλλού αργά, αλλού πολύ αργά και αλλού μέτρια ώστε να αντανακλά διαφορετικά στην χορευτική απόδοση των χορευτών. Το μόνο κοινό στοιχείο που δεν αλλάζει είναι ο θεματικός χαρακτήρας της μουσικής και η όλη σε γενικότητες κινησιολογία του χορού.
Ο μουσικολαογραφικός πλούτος που υπάρχει στη Β .Δ . Μακεδονία με τις τόσες ποικιλόμορφες μουσικοχορευτικές παραλλαγές είναι ανεξερεύνητος και αδημοσίευτος. Κατά καιρούς επώνυμοι και ανώνυμοι παρουσιάζουν συμπεράσματα για την ιδιόμορφη αυτή περιοχή, συναντούν όμως πολλές δυσκολίες γιατί οι ίδιοι δεν έχουν μέσα τους παρόμοια λαϊκή μουσική παράδοση και βιώματα τέτοιων πολυσύνθετων ρυθμών .
Η τοπική ευαισθησία του Μακεδονικού λαού, που συναισθάνεται και ευαισθητοποιείται μέσα από την κατά τόπους διαφοροποιημένη ποιότητα χρώματος μουσικής και χορού, εκφράζεται ανάλογα και ιδιόμορφα στους χορούς της περιοχής Αλμωπίας ή της περιοχής Φλώρινας και αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα κλειστών κοινωνιών με δικά τους τοπικού χαρακτήρα στοιχεία, που συνθέτουν τη δική τους ταυτότητα.
Μέσα στα αξιόλογα μετρικά σχήματα των μελωδιών της περιοχής αυτής , όπως μας λένε οι μουσικολόγοι , πέρα από τους απλούς και σύνθετους ρυθμούς, υπάρχουν και πολυσύνθετοι στον ρυθμό σκοποί σε 8σημα, 9σημα, 10σημα, 11σημα, 12σημα και 15σημα μέτρα, αλλά δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά εξαιτίας του ζωηρού ρυθμού της μουσικής. Οι ντόπιοι λαϊκοί μουσικοί, ενώ εκτελούν πρακτικά και σωστά τη μουσική, διότι την ζουν, δεν μπορούν θεωρητικά να συλλάβουν και να καταγράψουν τα μετρικά σχήματα του ρυθμού των μελωδιών, κι έτσι δεν έχουμε μουσικές καταγραφές για πολλούς από αυτούς τους χορούς.
Ο Μακεδόνας δοκιμάσθηκε απάνθρωπα στο πέρασμα των αιώνων και αν δεν ήταν βαθιά ριζωμένος στην πατρογονική του γη θα τον είχαν σαρώσει οι τρομερές θύελλες που ξεσπούσαν κάθε τόσο στη χώρα αυτή, που αποτέλεσε πεδίο πολεμικών συγκρούσεων τριών αυτοκρατοριών (Ρωμαίοι - Βυζαντινοί - Τούρκοι ), πεδίο πολιτικών και φυλετικών διεκδικήσεων (Μακεδονικό ζήτημα). Εμφύλιοι σπαραγμοί, προπαγάνδες, εκμεταλλεύσεις κούρασαν τον Μακεδόνα που δούλευε σκληρά για να επιζήσει.
Η μόνη εκδήλωση που εμπιστευόταν σε διάστημα πολλών αιώνων ήταν το γλέντι και ο χορός.
Η μουσική και ο χορός παλαιότερα δεν διδάσκονταν όπως συμβαίνει σήμερα. Ο καθένας με το δικό του μεράκι και το ατομικό του ταμπεραμέντο δημιουργούσε και συνέβαλλε στην γενικότερη ολοκλήρωση της μουσικής και του χορού παρουσιάζοντας σχεδόν πάντα (κυρίως οι άνδρες) ένα χορευτικό ηρωισμό στην έκφραση (Γκάιντα, Τικφέσκα, Πουσιντνίτσα κ.α.)
Η μουσική και ο χορός της Αλμωπίας παρουσιάζονται, ειδικότερα από τους χορευτές, σαν μια μονάδα που κινείται με την ίδια έκφραση. Στους περισσότερους χορούς δεν υπάρχει πρώτος του χορού. Όλοι οι χορευτές κινούνται με την ίδια έντονη θέληση και τον ίδιο χορευτικό παλμό, καθώς τους παρακινεί και τους ευαισθητοποιεί τόσο η μουσική όσο και ο έντονος ρυθμός (Τρίτα Πάτα , Στάνκαινα , Πατρούλα κ.α.) Σήμερα ο Μακεδονικός χορός και η μουσική του προκαλούν έντονα τα συναισθήματα της χαράς και του ενθουσιασμού, της λύπης και του πόνου και ακόμη, τα πιο λεπτά ρευστά συναισθήματα της νοσταλγίας και της αμφιβολίας ή της αισιοδοξίας και της αυτοπεποίθησης. Χοροί, έθιμα και πανηγύρια αντικρίζονται με συγκίνηση στην Αλμωπία από τους μεγαλύτερους και προκαλούν μια ακράτητη επιθυμία για επικοινωνία αγνώστων συμπολιτών.
Μουσικά όργανα
Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν οι λαϊκοί οργανοπαίχτες πριν από τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν γκάιντες, ταμπουράδες, καβάλια, φλογέρες, νταούλια νταϊρές. Τα όργανα αυτά συνόδευαν τα συνοδευτικά του χορού τραγούδια.
Μετά την απελευθέρωση το 1912, αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, σταδιακά αλλάζουν τα όργανα με πρώτο το βιολί και το κλαρίνο και μετά τα χάλκινα (κορνέτα τρομπόνι) και πολύ αργότερα το ακορντεόν. Τα συνοδευτικά τραγούδια εγκαταλείπονται καθώς απαγορεύεται το «ντόπιο» γλωσσικό ιδίωμα (1930-40) Τότε αρχίζει να αναδιαμορφώνεται το μουσικό-χορευτικό ύφος.
Η πρώτη γνωστή καλή κομπανία με κλαρίνο και χάλκινα στην περιοχή ήταν αυτή του Στανίση, που μεγαλούργησε την περίοδο 1930-40.
Αξιοσημείωτη μαρτυρία δίνεται από τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασίας, οι οποίοι όταν εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1923 βρήκαν και τις δύο μορφές κομπανίας με υπεροχή των παλαιότερων οργάνων.
Τα νέα μουσικά όργανα, η απουσία συνοδευτικού τραγουδιού και οι νέοι αξιόλογοι μουσικοί δίνουν νέο ύφος και νέα πνοή στους χορευτές. Καθώς αυτοσχεδιάζουν για να καλύψουν την απουσία του στίχου, βασιζόμενοι στις παλιές μελωδίες, δίνουν νέα ορμητικότητα και ένταση στο χορευτικό ύφος.
Φορεσιές
Πρώτη περίοδος (πριν το 1900 περίπου)
Αντρική φορεσιά:1) Κασούλα (μακεδονική φουστανέλα) 2) Γιλέκο 3) Κυλόττα 4) Ποδονάρια (τσουράπια) 5) Ζωνάρι (λευκό της εορτές, μαύρο καθημερινά) 6) Καλτσίνια (χειρόκτια) 7) Τσαρούχια (γουρουνοτσάρουχα -πίντσι) 8) Καλπάκι 9) Κάπα (τον χειμώνα)
Γυναικεία φορεσιά: 1) Πουκαμίσα (κασούλα) 2) Καλτσίνια (χειρόκτια) 3) Σαγιάς (σαγιάκι) ή γκιουρντί, 4) Ζωνάρι 5) Ποδιά 6) Κάλτσες - τσουράπια 7) γουρουνοτσάρουχα (πίντσι) 8) Μαντίλα (σκέπα)
Δεύτερη περίοδος (μετά το 1900)
Αντρική φορεσιά:1) Πουκάμισο άσπρο 2) Σαλβάρι (μαύρο παντελόνι) 3) Γιλέκο 4) Τσουράπια 5) Χειρόκτια 6) Τσαρούχια (γουρουνοτσάρουχα) 7) Ζωνάρι 8) Καλπάκι 9) Κάπα (τον χειμώνα).
Ως επίσημο ένδυμα φοριόταν η «κασούλα»
Γυναικεία φορεσιά: Μέχρι τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο συναντάται γυναικεία στολή με σιγκούνι Σταδιακά τα επόμενα χρόνια η περιοχή δέχεται την επίδραση των αστικών κέντρων (Έδεσσα, Νάουσα) και διαμορφώνεται η λεγόμενη «βόντενσκα ρούμπα» (εδεσσαϊκή φορεσιά) με τα φουστάνια.
Γενικά για το xορό
Στην παραδοσιακή κοινωνία της Αλμωπίας, άνδρες και γυναίκες δε χόρευαν μικτά σε κοινό κύκλο, εκτός από ειδικές περιπτώσεις όπως ο γάμος, και σε αυτή την περίπτωση έπρεπε να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις (συγγένειας, ηλικίας κ.α.). Άνδρες και γυναίκες σχημάτιζαν πάντα ξεχωριστή ομάδα (τάνετς) και χόρευαν ανεξάρτητα την ίδια μελωδία. Η εκτέλεση των χορών με αυτή τη διαδικασία διαμόρφωσε σε κάθε χορό διαφορετικό στυλ (αντρικό και γυναικείο) και κάποιες φορές επηρέασε αρκετά, προσθέτοντας ή αφαιρώντας κάποιο βήμα ή κίνηση.
Από τους καταγεγραμμένους χορούς δεν συναντώνται όλοι σε όλα τα χωριά ανεξαιρέτως. Επιπλέον συχνά υπάρχουν από χωριό σε χωριό μικρές παραλλαγές στο κινητικό μοτίβο κάποιων από αυτούς. Υπήρχαν βέβαια χοροί που χορεύοταν περισσότερο από τις γυναίκες (όπως ο Συρτός ή η Σαρακίνα) άλλοι που χορεύονταν κυρίως από τους άντρες (Τρίτε Πάτι, Γκάιντα) ενώ ή Πουσιντνίτσα χορευότανε αποκλειστικά από άντρες.
Όλοι οι χοροί της περιοχής είναι κυκλικοί, εκτός από την Πουσιντνίτσα που είναι ελεύθερος.
Θέματα των τραγουδιών, είναι ο έρωτας, η χαρά ή η λύπη, η λεβεντιά κάποιου νέου ή κάποιας νέας. Οι στίχοι είναι στην τοπική μακεδονική διάλεκτο. Εξ' αιτίας του πολιτικού προβλήματος που υπήρξε στο παρελθόν με το θέμα της τοπικής γλώσσας οι κάτοικοι απέφευγαν να τραγουδούν και σταδιακά εξέλειψαν οι στίχοι.
Παλαιότερα οι χοροί ήταν ήρεμοι και χορεύονταν με τα παλαιά μουσικά όργανα και με την συνοδεία τραγουδιού. Με την απαγόρευση της τοπικής γλώσσας και επομένως των στίχων των τραγουδιών δημιουργήθηκε πρόβλημα έκφρασης των χορευτών.
Όταν αργότερα προέκυψαν αλλαγές στις κομπανίες με τη εισαγωγή των καινούριων οργάνων, οι χορευτές προσαρμόστηκαν εύκολα και γρήγορα δόθηκε νέο ύφος στο χορό, που χαρακτηρίζεται από το έντονο, γρήγορο και δυναμικό στοιχείο και τον ενθουσιασμό. Αυτά τα στοιχεία δεν ήταν τόσο χαρακτηριστικά στους περισσότερους χορούς, παλαιότερα τουλάχιστον. Οι χορευτές ένοιωσαν ότι τα νέα ακούσματα τους πρόσφεραν απελευθέρωση.
Σε γενικές γραμμές σήμερα οι χοροί είναι ζωηροί, πηδηχτοί, γρήγοροι (οι περισσότεροι) και έχουν ορμητικότητα , «απλοχωριά», ελευθερία μέσα στο χώρο και μεγάλη κινητικότητα.
Για να γίνει κάποιος γνώστης του «τοπικού χρώματος» και ύφους του χορού πρέπει να ζήσει από κοντά το χορό και να χορέψει με τους ντόπιους.
ΟΙ ΧΟΡΟΙ
1. Μουλάεβο. Ρυθμός 11/8
Ο χορός του μουλά (ο μουλάς είναι θρησκευτικός ηγέτης, η κατάληξη -εβο,-οβο δηλώνει κτήση).
Αποτελεί τον βασικότερο και τον πιο αντιπροσωπευτικό χορό της περιοχής.
Χορεύεται με διάφορες μελωδίες, που καμιά φορά αναφέρονται και σαν ξεχωριστοί χοροί, επειδή η κάθε μελωδία δίνει ένα ξεχωριστό ύφος στην εκτέλεση του χορού και μικρή διαφοροποίηση στα βήματα.
Άλλες ονομασίες του χορού, που προέρχονται από τις διαφορετικές μελωδίες, είναι:
- Σουλεϊμάνοβο (ο χορός του Σουλεϊμάν)
- Στάνκαινα. (Γυναικείο όνομα που αναφέρεται στους στίχους)
- Μπούκιτε ρασβίβατ (οι οξιές βλασταίνουν, ανθίζουν)
- Βέταρ μπουντινάλο (Αέρας φύσηξε)
- Σμπόρτσκο (τo)
- Μήτρενα (Επαρχία Έδεσσας όπως και η Μάρενα)
- Μάρενα. (Γυναικείο όνομα που αναφέρεται στους στίχους).
Στις παραπάνω μελωδίες υπήρχαν στίχοι.
2. Τρίτε Πάτι. Ρυθμός 7/4 (7/8)
Πήρε την ονομασία του (Τρεις φορές) από τις τρεις αναπηδήσεις στα βήματα του χορού (δύο αναπηδήσεις προς τη φορά του χορού και μία στα πίσω βήματα).
Άλλες ονομασίες:
- Μάσκο(το) δηλαδή Ανδρικός (του άντρα). Χορεύεται περισσότερο από τους άντρες
- Ζαβλιτσένα (δηλαδή συρόμενη). Πήρε την ονομασία του από το δεύτερο βήμα του χορού, που στο αργό μέρος του σέρνεται.
Σήμερα συναντώνται δύο μελωδίες, χωρίς ονομασίες ούτε στίχους
Στην περιοχή της Νάουσας συναντάται με το όνομα Σαρανταπέντε.
3. Μπαϊτούσκινο. Ρυθμός 3/4 (7/16)
Πρόκειται για τον γνωστό χορό Μπαϊντούσκα, με την κατάληξη -ινο που δηλώνει προέλευση. Χορεύεται με πολλές παραλλαγές από χωριό σε χωριό. Η μελωδίες του Ράικο και του Σύρι-σύρι χορεύονταν σε πολλά χωριά σαν Μπαϊντούσκα
Υπάρχουν πέντε μελωδίες.
Μία από αυτές ονομάζεται Σαρακίνα, (Σαρακίνσκο) χορεύεται ιδιαίτερα στα χωριά Ορμα και Λουτράκι, και διαφοροποιεί στις γυναίκες αρκετά τα βήματα και το ύφος ώστε δίνει την εντύπωση ξεχωριστού χορού.
4. Τικφέσκινο ή Τικφέσκο. Ρυθμός 4/4-2/4
Αλλη ονομασία: Κρίβοτο που σημαίνει "ο κουτσός χορός". Η κατάληξη -ινο σημαίνει προέλευση και δηλώνει κατά πάσα πιθανότητα ότι ο χορός προέρχεται από την περιοχή Tikfes που βρίσκεται από την άλλη του όρους Καϊμακτσαλάν (Νίτσε) ή Βόρρας στο σημερινό κράτος των Σκοπίων (FYROM). Στο χωριό Ορμα οι γυναίκες χορεύουν "το κρίβοτο" με ιδιαίτερο τρόπο.
5. Πουσιντνίτσα (σημαίνει από καθιστή θέση). Ρυθμός 15/8
Χορευότανε κυρίως από άνδρες. Είναι ελεύθερος χορός που δίνει στον χορευτή μεγάλη δυνατότητα έκφρασης. Είναι χορός επίδειξης δεξιοτεχνίας αντοχής και λεβεντιάς. Χορεύονταν την τρίτη μέρα του Γάμου όταν «έβγαζαν το σεντόνι της νύφης».
6. Χορός στα τρία. - Γκάιντα (Ράμνα). Ρυθμός 4/4- 2/4.
Χορός στα τρία. Υπάρχει μεγάλος αριθμός μελωδιών. Γκάιντα, Κίτινα, (Κατίνα) Βουντιντσάρτσε, (Μυλωνάς) Πόπουβα κέρκα, (Παπαδοκόρη) Πράβο, (Ίσιος-Στρωτός) Ζάικο, (Λαγός) Οτφορι Λένου βρατίσκα, (Άνοιξε Ελένη την πορτούλα) Μπάη Αποστόλη, (Μπάρμπα Αποστόλη) Να Ντώνου, (Της Αντωνίας) κ.α.
Χορεύονταν και από γυναίκες.
Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χορούς της περιοχής και όλης της ευρύτερης περιφέρειας. Στο πρώτο μέρος χορεύεται ομαδικά κυκλικά «στα τρία» και στο γρήγορο δεύτερο μέρος, εφόσον υπάρχει, ο πρώτος του χορού απελευθερώνεται και έχει τη δυνατότητα του αυτοσχεδιασμού, τόσο ο ίδιος μόνος του (καθίσματα, στροφές) όσο και στους σχηματισμούς που οδηγεί τους συγχορευτές του.
7. Ζάικο ή Κομίτιν (το) (Κομιτατζίδικος). Ρυθμός 2/4
Χορεύονταν από Βούλγαρους ή Βουλγαρίζοντες. Αυτοί με διάφορες πολιτικές ευκαιρίες και προφάσεις δραστηριοποιούνταν στον χώρο της σημερινής Ελληνικής Μακεδονίας.
Είναι χορός που πάρα πολύ σπάνια συναντάται με την πρωταρχική του μορφή, σαν μιμητικός χορός του κυνηγιού του λαγού. Σήμερα η μελωδία χορεύεται σαν χορός στα τρία ή με δικό του χορευτικό μοτίβο, κύρια από τα χορευτικά συγκροτήματα.
8. Σύρι-σύρι. Ρυθμός 7/4 (7/8)
Η ονομασία σημαίνει άπλωσε-άπλωσε, εννοείται τα προικιά. Παλαιότερα η μελωδία αυτή συνόδευε το "έθιμο της προίκας" και δεν χορεύονταν. Αργότερα η μελωδία συναντάται να χορεύεται σαν «Μπαιτούσκινο» Σήμερα γυναικείος κυρίως χορός, με ιδιαίτερο δικό του κινητικό μοτίβο ο οποίος χορεύεται σπάνια, κυρίως από μέλη χορευτικών συγκροτημάτων.
Συναντάται και σε άλλες περιοχές με το δικό του κινητικό μοτίβο.(με την ονομασία Σύρε-σύρε στον κάμπο των Γιαννιτσών).
9. Πατρούνινο. Ρυθμός 7/8 (11/16)
Η ονομασία σημαίνει της Πατρούνας, δηλαδή της Πετρούλας. Ερωτικός χορός που συναντάται σε δύο παραλλαγές. Υπάρχουν δύο μελωδίες: Πατρούνα και Στόινα.
Συναντάται και σε γειτονικούς νομούς και με άλλες ονομασίες (γαλάζιος πετεινός κλπ).
10. Σάρενι Τσουράπι (Παρδαλά Τσουράπια) – Τσουράπια Ρυθμός 9/8
Είναι ερωτικός χορός όπου οι νέοι (άντρες και γυναίκες) επιδεικνύουν τα πολύχρωμα πλεκτά τσουράπια τους τραγουδώντας τους σήμερα σχεδόν ξεχασμένους στίχους του συνοδευτικού τραγουδιού. Χορός που συναντάται συχνά σε πολλούς νομούς της Μακεδονίας.
11. Λένο Μόμε (Κόρη Ελένη). Ρυθμός 7/8
Πήρε το όνομά του από τους στοίχους του ομώνυμου τραγουδιού που συνοδεύει τον ζωηρό αυτόν χορό. Και για αυτόν τον χορό μιλούν για βουλγαρική επιρροή μετά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι μαζί με τον χορό Σάρενι Τσουράπι από τους διαδεδομένους χορούς σχεδόν σε όλη τη Μακεδονία. Χορεύονταν κύρια στο χωριό Λουτράκι.
12. Ράικο (ανδρικό όνομα). Ρυθμός 7/16
Εμφανίστηκε τελευταία από τα χορευτικά συγκροτήματα. Σαν μουσική πρωτοακούστηκε την δεκαετία του 1960. Πρωτοχορεύτηκε σαν Μπαϊτούσκινο (έτσι χορεύεται και σήμερα). Στη συνέχεια με βήματα που καθιερώθηκαν από τα χορευτικά συγκροτήματα χορεύεται με τα βήματα του γρήγορου μέρους του χορού Τικφέσκινο.
Σαν ξεχωριστός χορός συναντάται στα χωριά της Σκύδρας, του κάμπου της Έδεσσας και αλλού
13. Μακεδονία. Ρυθμός 2/4
Χορός που εμφανίζεται στη περιοχή μετά την απελευθέρωση και είναι δημιούργημα της πολιτιστικής επίδρασης των Ελλήνων δασκάλων στην προσπάθεια αντιμετώπισης της βουλγάρικης προπαγάνδας. Συνοδεύεται από το ομώνυμο τραγούδι. Συναντάται με διαφορετικά κινητικά μοτίβα σε όλη τη Μακεδονία
14. Αντικριστός. Ρυθμός 9/8
Ερωτικός ζευγαρωτός αντικριστός χορός.. Συνηθίζεται και σαν δρομικός χορός στους γάμους. Είναι πιο διαδεδομένος προς τα χωριά της Έδεσσας. Συναντάται κύρια στην περιοχή Κοζάνης και Γρεβενών με την ονομασία Έντεκα ή Σκόρπιος.
15. Χασαποσέρβικο. Ρυθμός 2/4
Χορός που συναντάται σε όλα τα Βαλκάνια. Η έντονη ρυθμική του αγωγή και οι ελκυστικές μελωδίες τον καθιστούν από τους πλέον αγαπημένους χορούς.
16. Συρτός (Μακεδονικός). Ρυθμός 7/8
Διαδεδομένος χορός, ιδιαίτερα προσφιλής στις γυναίκες και ο κατ' εξοχήν χορός του γάμου, με πολλά συνοδευτικά τραγούδια.
Παραδοσιακή μελωδία η Μίρκα, κλπ. συναντάται σχεδόν σε όλη την Μακεδονία.
Η επαρχία Αλμωπίας βρίσκεται στη Βόρεια-Κεντρική Μακεδονία και κατέχει το Βόρειο τμήμα του νομού Πέλλας, που συνορεύει Δυτικά με τον νομό Φλώρινας, Βόρεια με τα Σκόπια Ανατολικά με το νομό Κιλκίς και Θεσσαλονίκης και Νότια με τους νομούς Κοζάνης και Ημαθίας. Εκτείνεται βόρεια της επαρχίας Εδέσσης, στους πρόποδες του όρους Βόρρας (Καϊμακτσαλάν) και περικλείεται από το πέταλο του ορεινού όγκου των υψωμάτων της Τζένας και του όρους Πάικου.
Η Αλμωπία ήταν μια από τις 17 επαρχίες του μακεδονικού βασιλείου, με γεωγραφικά όρια ίδια με αυτά της σημερινής. Η μυθολογικοί της κάτοικοι ήταν οι Αλμωπες, φυλή γιγάντων. Πήραν το όνομά τους από τον αρχηγό τους, τον Αλμωπα, γιο του Ποσειδώνα και της Έλλης.
Για πρώτη φορά η αρχαία αυτή ονομασία αναφέρεται από το Θουκυδίδη στην προ του 7ου π.χ. αιώνα εποχή, (Βιβλ.Β`.99) Ο Θουκυδίδης αναφέρει επίσης ότι οι Μακεδόνες ήρθαν από το Αργός και εξεδίωξαν τους Αλμωπες από τη γη τους, οπότε αυτοί κατέφυγαν στη περιοχή του Παγγαίου.
Δεύτερη ιστορική μαρτυρία για την Αλμωπία είναι αυτή του ποιητή Λυκόφρονα από τη Χαλκίδα, που έζησε γύρω στα 300 π.Χ. Σε ποίημά του με τίτλο ''Κασσάνδρα'', αναφέροντας τις προφητείες της ομώνυμης μάντισσας, γράφει ότι πρόβλεψε για τον Αινεία τα εξής: ''εκ δ' Αλμωπίας περιπλανιτήν δέξεται Τυρσινίαν...'', δηλαδή από την Αλμωπία περιπλανώμενο θα τον δεχθεί η Τυρσηνία (Ιταλία).
Τρίτη μαρτυρία για την αρχαιότητα της περιοχής είναι αυτή του Κλαύδιου Πτολεμαίου στο έργο του ''Γεωγραφική υφήγησις'', όπου αναφέρονται τα ονόματα δύο χωριών της επαρχίας: "...πόλεις δε εισίν εν Μακεδονία αίδε... Ορμα, Εύρωπος, Αψαλος''.
Τέλος, κατά τους βυζαντινούς χρόνους έχουμε αναφορές από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και από την Άννα την Κομνηνή. Ο πρώτος στο έργο του ''Περί Θεμάτων'' κατονομάζει την Αλμωπία και η δεύτερη την ονομάζει ''Μογλενα'' προσθέτοντας ότι στην περιφέρειά της υπήρχε έδρα επισκοπής.
Την ονομασία Μογλενά χρησιμοποιεί και ο άγγλος περιηγητής ο William Leake για την πεδιάδα της επαρχίας, αλλά και για την συγκεκριμένη τοποθεσία όπου σήμερα βρίσκεται η Αριδαία. Από τον ίδιο περιηγητή παραδίδεται και η ονομασία ''Καρατζόβα'' για την Αλμωπία. Η περιοχή κατακτήθηκε από τους Τούρκους κατά πάσα πιθανότατα το 1389 και απελευθερώθηκε το 1912. Την εποχή αυτή εγκαθίστανται στην Αλμωπία πολλοί Τούρκοι άποικοι οι οποίοι την ονόμασαν ''Καρατζόβα'' δηλαδή Μαύρη γη –πεδιάδα, και προέρχεται από την μετάφραση στα τούρκικα του Βυζαντινού «Μογλενά» = Μαύρη γη. Η ονομασία Μογλενά μπορεί και να προέρχεται από το βουλγάρικο «μίγκλα» = ομίχλη, (Ομιχλώδης -Υγρός τόπος.)
Οι Τούρκοι αποτελούσαν τα ένα τέταρτο περίπου του συνολικού πληθυσμού.
Η Αριδαία κατοικήθηκε σύμφωνα με ιστορικές πληροφορίες, τον 18ο αιώνα. Τελευταίος φορέας του ονόματος είναι ο Αρριδαίος ο Φίλιππος ο Γ ' ετεροθαλής αδελφός του Μ Αλεξάνδρου.
Συλλογή Πληροφοριών-Έρευνα.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε αυτή την Επαρχία. Τα πανηγύρια και τα γλέντια της αποτέλεσαν τις πρώτες βιωματικές εμπειρίες μου χορευτικής έκφρασης. Η συμμετοχική παρατήρηση και οι συζητήσεις με κατοίκους και οργανοπαίχτες, αποτέλεσαν τις πρώτες πηγές πληροφοριών.
Πολλά από τα στοιχεία αυτής της Παρουσίασης έχουν συλλεχθεί από επικοινωνία με την κ. Δέλιου Στέλλα χορεύτρια και χοροδιδάσκαλο του χορευτικού συγκροτήματος "Αριστοτέλης " Έδεσσας τον χορευτή Ν. Κούζη αλλά κυρίως από έρευνες και βιώματα του κ. Δημήτρη Ιωάννου που ακούραστος επί τριάντα περίπου χρόνια ασχολείται με τη μελέτη του χορού της περιοχής και είναι η ψυχή του χορευτικού Συλλόγου "Ακρίτες" Αλμωπίας. Σε όλη την διάρκεια τής καταγραφής αυτών των στοιχείων είχαμε στενή συνεργασία με τον κ. Ιωάννου που υπήρξε και ο πρώτος χοροδιδάσκαλός μου και για τον λόγο αυτό, θέλω θερμά να τον ευχαριστήσω μαζί με όλους τους άλλους που προανέφερα και να τον θεωρήσω συν-εισηγητή μου.
Ακόμη θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους κατά καιρούς συγχορευτές μου, μουσικούς και διδασκάλους μου, που κοινές μας αναζητήσεις, συζητήσεις και εμπειρίες, αποτέλεσαν την βάση αυτής της (συνοπτικής προς το παρόν) παρουσίασης.
Η ΜΟΥΣΙΚΟΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ .
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ.
Η Αλμωπία είναι μια περιοχή που έχει δεχθεί πάρα πολλά στοιχεία από διαφορετικούς λαούς που έζησαν μαζί την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ντόπιοι Μακεδόνες, Σλάβοι, Βούλγαροι, Ρούμηδες, Τσιγγάνοι, Βλάχοι κ.α. Οι Βλάχοι κατοικούν στα βόρεια χωριά της Επαρχίας: Αρχάγγελο, Περίκλεια, Λαγκαδιά και έχουν επηρεαστεί μουσικοχορευτικά από τους ντόπιους γείτονες.
Η συμβίωση όλων αυτών των λαών διαμόρφωσε ένα αξιόλογο μουσικοχορευτικό πολιτισμό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ποικιλία, πολυχρωμία και το πλήθος των χορών.
Είναι από της πλουσιότερες χορευτικά περιοχές.
Η ενότητα που συγκεκριμένα εξετάζουμε περιλαμβάνει τα χωριά: Ορμα, Λουτράκι, Πρόμαχοι, Γαρέφι Σαρακηνοί, Κερασιά, Καρυδιά Κορυφή Σωτήρα Βρυτά. (Τα 4 τελευταία χωριά ανήκουν στην Επαρχία Εδέσσης)
Στα παραπάνω χωριά ομιλείται το «Ντόπιο Γλωσσικό Ιδίωμα» και ο πληθυσμός τους είναι κυρίως «Ντόπιοι Μακεδόνες».
Στην περιοχή της Αλμωπίας υπάρχουν χωριά όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Καππαδοκία Οι ίδιοι αυτοί χοροί χορεύονται από παλιά και στα χωριά του κάμπου όπου είχαν μεταναστεύσει και «ντόπιοι» κάτοικοι στον εμφύλιο. (Υδραία Χρύσα Ξιφιανή, στην Αλμωπία και Πλατάνη, Φλαμουριά στην Επαρχία της Έδεσσας) Κατά τον Εμφύλιο πόλεμο έγιναν μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών κυρίως προς τα Βόρεια όπου ακόμη και σήμερα ιδιαίτερα στην περιοχή των Σκοπίων υπάρχουν πολλές εκατοντάδες κατοίκων που διατηρούν αυτή την παράδοση.
Στοιχεία της ίδιας Μουσικοχορευτικής Παράδοσης (αλλοιωμένα ίσως) συναντά κανείς και σε άλλα χωριά των Γιαννιτσών και της Νάουσας όπου μετανάστευσαν ελάχιστοι όμως κάτοικοι.
Το λαογραφικό μουσικοχορευτικό υλικό της Αλμωπίας ανήκει σε μια ευρύτερη περιφέρεια, σε αυτή της Β.Δ.Μακεδονίας. Μετά την επικράτηση του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού σε βάρος των αρχαιοελληνικών στοιχείων ο λαός, της γνωστής Μακεδονίας του Φιλίππου και του Μ. Αλεξάνδρου, σιγά - σιγά με έναν καινούριο τρόπο ζωής, προσαρμόζοντας τις αρχαίες παραδόσεις στην ελληνοχριστιανική πραγματικότητα, αναμορφώνεται και αναπλάθεται πολιτιστικά σε όλους τους τομείς της ζωής. Σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής εκτός από το φυσικό περιβάλλον και την οικονομική και κοινωνική οργάνωση των τοπικών κοινωνιών είναι η κοινή συμβίωση με τις γειτονικές κοινωνικές ομάδες που έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία αλληλοεπιδράσεων τόσο στον εθιμικό τρόπο ζωής όσο και στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους
Η ιδιάζουσα ιστορία αυτής της περιοχής της Βαλκανικής οδήγησε στην ανάμειξη γλωσσών και πολιτισμών κυρίως στα χρόνια του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας.
Ο λαός αυτής της περιοχής της Μακεδονίας κράτησε έναν ενιαίο μουσικοχορευτικό χαρακτήρα με τις κατά τόπους χρωματικές ιδιομορφίες , όπως και σε όλα τά άλλα διαμερίσματα του ελληνικού χώρου. Το τοπικό χρώμα κάθε περιοχής σε ύφος, ήθος και χαρακτήρα μουσικής και χορού είναι διαφορετικό. Η μουσική ενός χορού αλλά και ο ίδιος ο χορός παρουσιάζονται κατά περιοχή με διαφορετική ρυθμική αγωγή. Αλλού αργά, αλλού πολύ αργά και αλλού μέτρια ώστε να αντανακλά διαφορετικά στην χορευτική απόδοση των χορευτών. Το μόνο κοινό στοιχείο που δεν αλλάζει είναι ο θεματικός χαρακτήρας της μουσικής και η όλη σε γενικότητες κινησιολογία του χορού.
Ο μουσικολαογραφικός πλούτος που υπάρχει στη Β .Δ . Μακεδονία με τις τόσες ποικιλόμορφες μουσικοχορευτικές παραλλαγές είναι ανεξερεύνητος και αδημοσίευτος. Κατά καιρούς επώνυμοι και ανώνυμοι παρουσιάζουν συμπεράσματα για την ιδιόμορφη αυτή περιοχή, συναντούν όμως πολλές δυσκολίες γιατί οι ίδιοι δεν έχουν μέσα τους παρόμοια λαϊκή μουσική παράδοση και βιώματα τέτοιων πολυσύνθετων ρυθμών .
Η τοπική ευαισθησία του Μακεδονικού λαού, που συναισθάνεται και ευαισθητοποιείται μέσα από την κατά τόπους διαφοροποιημένη ποιότητα χρώματος μουσικής και χορού, εκφράζεται ανάλογα και ιδιόμορφα στους χορούς της περιοχής Αλμωπίας ή της περιοχής Φλώρινας και αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα κλειστών κοινωνιών με δικά τους τοπικού χαρακτήρα στοιχεία, που συνθέτουν τη δική τους ταυτότητα.
Μέσα στα αξιόλογα μετρικά σχήματα των μελωδιών της περιοχής αυτής , όπως μας λένε οι μουσικολόγοι , πέρα από τους απλούς και σύνθετους ρυθμούς, υπάρχουν και πολυσύνθετοι στον ρυθμό σκοποί σε 8σημα, 9σημα, 10σημα, 11σημα, 12σημα και 15σημα μέτρα, αλλά δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά εξαιτίας του ζωηρού ρυθμού της μουσικής. Οι ντόπιοι λαϊκοί μουσικοί, ενώ εκτελούν πρακτικά και σωστά τη μουσική, διότι την ζουν, δεν μπορούν θεωρητικά να συλλάβουν και να καταγράψουν τα μετρικά σχήματα του ρυθμού των μελωδιών, κι έτσι δεν έχουμε μουσικές καταγραφές για πολλούς από αυτούς τους χορούς.
Ο Μακεδόνας δοκιμάσθηκε απάνθρωπα στο πέρασμα των αιώνων και αν δεν ήταν βαθιά ριζωμένος στην πατρογονική του γη θα τον είχαν σαρώσει οι τρομερές θύελλες που ξεσπούσαν κάθε τόσο στη χώρα αυτή, που αποτέλεσε πεδίο πολεμικών συγκρούσεων τριών αυτοκρατοριών (Ρωμαίοι - Βυζαντινοί - Τούρκοι ), πεδίο πολιτικών και φυλετικών διεκδικήσεων (Μακεδονικό ζήτημα). Εμφύλιοι σπαραγμοί, προπαγάνδες, εκμεταλλεύσεις κούρασαν τον Μακεδόνα που δούλευε σκληρά για να επιζήσει.
Η μόνη εκδήλωση που εμπιστευόταν σε διάστημα πολλών αιώνων ήταν το γλέντι και ο χορός.
Η μουσική και ο χορός παλαιότερα δεν διδάσκονταν όπως συμβαίνει σήμερα. Ο καθένας με το δικό του μεράκι και το ατομικό του ταμπεραμέντο δημιουργούσε και συνέβαλλε στην γενικότερη ολοκλήρωση της μουσικής και του χορού παρουσιάζοντας σχεδόν πάντα (κυρίως οι άνδρες) ένα χορευτικό ηρωισμό στην έκφραση (Γκάιντα, Τικφέσκα, Πουσιντνίτσα κ.α.)
Η μουσική και ο χορός της Αλμωπίας παρουσιάζονται, ειδικότερα από τους χορευτές, σαν μια μονάδα που κινείται με την ίδια έκφραση. Στους περισσότερους χορούς δεν υπάρχει πρώτος του χορού. Όλοι οι χορευτές κινούνται με την ίδια έντονη θέληση και τον ίδιο χορευτικό παλμό, καθώς τους παρακινεί και τους ευαισθητοποιεί τόσο η μουσική όσο και ο έντονος ρυθμός (Τρίτα Πάτα , Στάνκαινα , Πατρούλα κ.α.) Σήμερα ο Μακεδονικός χορός και η μουσική του προκαλούν έντονα τα συναισθήματα της χαράς και του ενθουσιασμού, της λύπης και του πόνου και ακόμη, τα πιο λεπτά ρευστά συναισθήματα της νοσταλγίας και της αμφιβολίας ή της αισιοδοξίας και της αυτοπεποίθησης. Χοροί, έθιμα και πανηγύρια αντικρίζονται με συγκίνηση στην Αλμωπία από τους μεγαλύτερους και προκαλούν μια ακράτητη επιθυμία για επικοινωνία αγνώστων συμπολιτών.
Μουσικά όργανα
Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν οι λαϊκοί οργανοπαίχτες πριν από τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν γκάιντες, ταμπουράδες, καβάλια, φλογέρες, νταούλια νταϊρές. Τα όργανα αυτά συνόδευαν τα συνοδευτικά του χορού τραγούδια.
Μετά την απελευθέρωση το 1912, αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, σταδιακά αλλάζουν τα όργανα με πρώτο το βιολί και το κλαρίνο και μετά τα χάλκινα (κορνέτα τρομπόνι) και πολύ αργότερα το ακορντεόν. Τα συνοδευτικά τραγούδια εγκαταλείπονται καθώς απαγορεύεται το «ντόπιο» γλωσσικό ιδίωμα (1930-40) Τότε αρχίζει να αναδιαμορφώνεται το μουσικό-χορευτικό ύφος.
Η πρώτη γνωστή καλή κομπανία με κλαρίνο και χάλκινα στην περιοχή ήταν αυτή του Στανίση, που μεγαλούργησε την περίοδο 1930-40.
Αξιοσημείωτη μαρτυρία δίνεται από τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασίας, οι οποίοι όταν εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1923 βρήκαν και τις δύο μορφές κομπανίας με υπεροχή των παλαιότερων οργάνων.
Τα νέα μουσικά όργανα, η απουσία συνοδευτικού τραγουδιού και οι νέοι αξιόλογοι μουσικοί δίνουν νέο ύφος και νέα πνοή στους χορευτές. Καθώς αυτοσχεδιάζουν για να καλύψουν την απουσία του στίχου, βασιζόμενοι στις παλιές μελωδίες, δίνουν νέα ορμητικότητα και ένταση στο χορευτικό ύφος.
Φορεσιές
Πρώτη περίοδος (πριν το 1900 περίπου)
Αντρική φορεσιά:1) Κασούλα (μακεδονική φουστανέλα) 2) Γιλέκο 3) Κυλόττα 4) Ποδονάρια (τσουράπια) 5) Ζωνάρι (λευκό της εορτές, μαύρο καθημερινά) 6) Καλτσίνια (χειρόκτια) 7) Τσαρούχια (γουρουνοτσάρουχα -πίντσι) 8) Καλπάκι 9) Κάπα (τον χειμώνα)
Γυναικεία φορεσιά: 1) Πουκαμίσα (κασούλα) 2) Καλτσίνια (χειρόκτια) 3) Σαγιάς (σαγιάκι) ή γκιουρντί, 4) Ζωνάρι 5) Ποδιά 6) Κάλτσες - τσουράπια 7) γουρουνοτσάρουχα (πίντσι) 8) Μαντίλα (σκέπα)
Δεύτερη περίοδος (μετά το 1900)
Αντρική φορεσιά:1) Πουκάμισο άσπρο 2) Σαλβάρι (μαύρο παντελόνι) 3) Γιλέκο 4) Τσουράπια 5) Χειρόκτια 6) Τσαρούχια (γουρουνοτσάρουχα) 7) Ζωνάρι 8) Καλπάκι 9) Κάπα (τον χειμώνα).
Ως επίσημο ένδυμα φοριόταν η «κασούλα»
Γυναικεία φορεσιά: Μέχρι τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο συναντάται γυναικεία στολή με σιγκούνι Σταδιακά τα επόμενα χρόνια η περιοχή δέχεται την επίδραση των αστικών κέντρων (Έδεσσα, Νάουσα) και διαμορφώνεται η λεγόμενη «βόντενσκα ρούμπα» (εδεσσαϊκή φορεσιά) με τα φουστάνια.
Γενικά για το xορό
Στην παραδοσιακή κοινωνία της Αλμωπίας, άνδρες και γυναίκες δε χόρευαν μικτά σε κοινό κύκλο, εκτός από ειδικές περιπτώσεις όπως ο γάμος, και σε αυτή την περίπτωση έπρεπε να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις (συγγένειας, ηλικίας κ.α.). Άνδρες και γυναίκες σχημάτιζαν πάντα ξεχωριστή ομάδα (τάνετς) και χόρευαν ανεξάρτητα την ίδια μελωδία. Η εκτέλεση των χορών με αυτή τη διαδικασία διαμόρφωσε σε κάθε χορό διαφορετικό στυλ (αντρικό και γυναικείο) και κάποιες φορές επηρέασε αρκετά, προσθέτοντας ή αφαιρώντας κάποιο βήμα ή κίνηση.
Από τους καταγεγραμμένους χορούς δεν συναντώνται όλοι σε όλα τα χωριά ανεξαιρέτως. Επιπλέον συχνά υπάρχουν από χωριό σε χωριό μικρές παραλλαγές στο κινητικό μοτίβο κάποιων από αυτούς. Υπήρχαν βέβαια χοροί που χορεύοταν περισσότερο από τις γυναίκες (όπως ο Συρτός ή η Σαρακίνα) άλλοι που χορεύονταν κυρίως από τους άντρες (Τρίτε Πάτι, Γκάιντα) ενώ ή Πουσιντνίτσα χορευότανε αποκλειστικά από άντρες.
Όλοι οι χοροί της περιοχής είναι κυκλικοί, εκτός από την Πουσιντνίτσα που είναι ελεύθερος.
Θέματα των τραγουδιών, είναι ο έρωτας, η χαρά ή η λύπη, η λεβεντιά κάποιου νέου ή κάποιας νέας. Οι στίχοι είναι στην τοπική μακεδονική διάλεκτο. Εξ' αιτίας του πολιτικού προβλήματος που υπήρξε στο παρελθόν με το θέμα της τοπικής γλώσσας οι κάτοικοι απέφευγαν να τραγουδούν και σταδιακά εξέλειψαν οι στίχοι.
Παλαιότερα οι χοροί ήταν ήρεμοι και χορεύονταν με τα παλαιά μουσικά όργανα και με την συνοδεία τραγουδιού. Με την απαγόρευση της τοπικής γλώσσας και επομένως των στίχων των τραγουδιών δημιουργήθηκε πρόβλημα έκφρασης των χορευτών.
Όταν αργότερα προέκυψαν αλλαγές στις κομπανίες με τη εισαγωγή των καινούριων οργάνων, οι χορευτές προσαρμόστηκαν εύκολα και γρήγορα δόθηκε νέο ύφος στο χορό, που χαρακτηρίζεται από το έντονο, γρήγορο και δυναμικό στοιχείο και τον ενθουσιασμό. Αυτά τα στοιχεία δεν ήταν τόσο χαρακτηριστικά στους περισσότερους χορούς, παλαιότερα τουλάχιστον. Οι χορευτές ένοιωσαν ότι τα νέα ακούσματα τους πρόσφεραν απελευθέρωση.
Σε γενικές γραμμές σήμερα οι χοροί είναι ζωηροί, πηδηχτοί, γρήγοροι (οι περισσότεροι) και έχουν ορμητικότητα , «απλοχωριά», ελευθερία μέσα στο χώρο και μεγάλη κινητικότητα.
Για να γίνει κάποιος γνώστης του «τοπικού χρώματος» και ύφους του χορού πρέπει να ζήσει από κοντά το χορό και να χορέψει με τους ντόπιους.
ΟΙ ΧΟΡΟΙ
1. Μουλάεβο. Ρυθμός 11/8
Ο χορός του μουλά (ο μουλάς είναι θρησκευτικός ηγέτης, η κατάληξη -εβο,-οβο δηλώνει κτήση).
Αποτελεί τον βασικότερο και τον πιο αντιπροσωπευτικό χορό της περιοχής.
Χορεύεται με διάφορες μελωδίες, που καμιά φορά αναφέρονται και σαν ξεχωριστοί χοροί, επειδή η κάθε μελωδία δίνει ένα ξεχωριστό ύφος στην εκτέλεση του χορού και μικρή διαφοροποίηση στα βήματα.
Άλλες ονομασίες του χορού, που προέρχονται από τις διαφορετικές μελωδίες, είναι:
- Σουλεϊμάνοβο (ο χορός του Σουλεϊμάν)
- Στάνκαινα. (Γυναικείο όνομα που αναφέρεται στους στίχους)
- Μπούκιτε ρασβίβατ (οι οξιές βλασταίνουν, ανθίζουν)
- Βέταρ μπουντινάλο (Αέρας φύσηξε)
- Σμπόρτσκο (τo)
- Μήτρενα (Επαρχία Έδεσσας όπως και η Μάρενα)
- Μάρενα. (Γυναικείο όνομα που αναφέρεται στους στίχους).
Στις παραπάνω μελωδίες υπήρχαν στίχοι.
2. Τρίτε Πάτι. Ρυθμός 7/4 (7/8)
Πήρε την ονομασία του (Τρεις φορές) από τις τρεις αναπηδήσεις στα βήματα του χορού (δύο αναπηδήσεις προς τη φορά του χορού και μία στα πίσω βήματα).
Άλλες ονομασίες:
- Μάσκο(το) δηλαδή Ανδρικός (του άντρα). Χορεύεται περισσότερο από τους άντρες
- Ζαβλιτσένα (δηλαδή συρόμενη). Πήρε την ονομασία του από το δεύτερο βήμα του χορού, που στο αργό μέρος του σέρνεται.
Σήμερα συναντώνται δύο μελωδίες, χωρίς ονομασίες ούτε στίχους
Στην περιοχή της Νάουσας συναντάται με το όνομα Σαρανταπέντε.
3. Μπαϊτούσκινο. Ρυθμός 3/4 (7/16)
Πρόκειται για τον γνωστό χορό Μπαϊντούσκα, με την κατάληξη -ινο που δηλώνει προέλευση. Χορεύεται με πολλές παραλλαγές από χωριό σε χωριό. Η μελωδίες του Ράικο και του Σύρι-σύρι χορεύονταν σε πολλά χωριά σαν Μπαϊντούσκα
Υπάρχουν πέντε μελωδίες.
Μία από αυτές ονομάζεται Σαρακίνα, (Σαρακίνσκο) χορεύεται ιδιαίτερα στα χωριά Ορμα και Λουτράκι, και διαφοροποιεί στις γυναίκες αρκετά τα βήματα και το ύφος ώστε δίνει την εντύπωση ξεχωριστού χορού.
4. Τικφέσκινο ή Τικφέσκο. Ρυθμός 4/4-2/4
Αλλη ονομασία: Κρίβοτο που σημαίνει "ο κουτσός χορός". Η κατάληξη -ινο σημαίνει προέλευση και δηλώνει κατά πάσα πιθανότητα ότι ο χορός προέρχεται από την περιοχή Tikfes που βρίσκεται από την άλλη του όρους Καϊμακτσαλάν (Νίτσε) ή Βόρρας στο σημερινό κράτος των Σκοπίων (FYROM). Στο χωριό Ορμα οι γυναίκες χορεύουν "το κρίβοτο" με ιδιαίτερο τρόπο.
5. Πουσιντνίτσα (σημαίνει από καθιστή θέση). Ρυθμός 15/8
Χορευότανε κυρίως από άνδρες. Είναι ελεύθερος χορός που δίνει στον χορευτή μεγάλη δυνατότητα έκφρασης. Είναι χορός επίδειξης δεξιοτεχνίας αντοχής και λεβεντιάς. Χορεύονταν την τρίτη μέρα του Γάμου όταν «έβγαζαν το σεντόνι της νύφης».
6. Χορός στα τρία. - Γκάιντα (Ράμνα). Ρυθμός 4/4- 2/4.
Χορός στα τρία. Υπάρχει μεγάλος αριθμός μελωδιών. Γκάιντα, Κίτινα, (Κατίνα) Βουντιντσάρτσε, (Μυλωνάς) Πόπουβα κέρκα, (Παπαδοκόρη) Πράβο, (Ίσιος-Στρωτός) Ζάικο, (Λαγός) Οτφορι Λένου βρατίσκα, (Άνοιξε Ελένη την πορτούλα) Μπάη Αποστόλη, (Μπάρμπα Αποστόλη) Να Ντώνου, (Της Αντωνίας) κ.α.
Χορεύονταν και από γυναίκες.
Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χορούς της περιοχής και όλης της ευρύτερης περιφέρειας. Στο πρώτο μέρος χορεύεται ομαδικά κυκλικά «στα τρία» και στο γρήγορο δεύτερο μέρος, εφόσον υπάρχει, ο πρώτος του χορού απελευθερώνεται και έχει τη δυνατότητα του αυτοσχεδιασμού, τόσο ο ίδιος μόνος του (καθίσματα, στροφές) όσο και στους σχηματισμούς που οδηγεί τους συγχορευτές του.
7. Ζάικο ή Κομίτιν (το) (Κομιτατζίδικος). Ρυθμός 2/4
Χορεύονταν από Βούλγαρους ή Βουλγαρίζοντες. Αυτοί με διάφορες πολιτικές ευκαιρίες και προφάσεις δραστηριοποιούνταν στον χώρο της σημερινής Ελληνικής Μακεδονίας.
Είναι χορός που πάρα πολύ σπάνια συναντάται με την πρωταρχική του μορφή, σαν μιμητικός χορός του κυνηγιού του λαγού. Σήμερα η μελωδία χορεύεται σαν χορός στα τρία ή με δικό του χορευτικό μοτίβο, κύρια από τα χορευτικά συγκροτήματα.
8. Σύρι-σύρι. Ρυθμός 7/4 (7/8)
Η ονομασία σημαίνει άπλωσε-άπλωσε, εννοείται τα προικιά. Παλαιότερα η μελωδία αυτή συνόδευε το "έθιμο της προίκας" και δεν χορεύονταν. Αργότερα η μελωδία συναντάται να χορεύεται σαν «Μπαιτούσκινο» Σήμερα γυναικείος κυρίως χορός, με ιδιαίτερο δικό του κινητικό μοτίβο ο οποίος χορεύεται σπάνια, κυρίως από μέλη χορευτικών συγκροτημάτων.
Συναντάται και σε άλλες περιοχές με το δικό του κινητικό μοτίβο.(με την ονομασία Σύρε-σύρε στον κάμπο των Γιαννιτσών).
9. Πατρούνινο. Ρυθμός 7/8 (11/16)
Η ονομασία σημαίνει της Πατρούνας, δηλαδή της Πετρούλας. Ερωτικός χορός που συναντάται σε δύο παραλλαγές. Υπάρχουν δύο μελωδίες: Πατρούνα και Στόινα.
Συναντάται και σε γειτονικούς νομούς και με άλλες ονομασίες (γαλάζιος πετεινός κλπ).
10. Σάρενι Τσουράπι (Παρδαλά Τσουράπια) – Τσουράπια Ρυθμός 9/8
Είναι ερωτικός χορός όπου οι νέοι (άντρες και γυναίκες) επιδεικνύουν τα πολύχρωμα πλεκτά τσουράπια τους τραγουδώντας τους σήμερα σχεδόν ξεχασμένους στίχους του συνοδευτικού τραγουδιού. Χορός που συναντάται συχνά σε πολλούς νομούς της Μακεδονίας.
11. Λένο Μόμε (Κόρη Ελένη). Ρυθμός 7/8
Πήρε το όνομά του από τους στοίχους του ομώνυμου τραγουδιού που συνοδεύει τον ζωηρό αυτόν χορό. Και για αυτόν τον χορό μιλούν για βουλγαρική επιρροή μετά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι μαζί με τον χορό Σάρενι Τσουράπι από τους διαδεδομένους χορούς σχεδόν σε όλη τη Μακεδονία. Χορεύονταν κύρια στο χωριό Λουτράκι.
12. Ράικο (ανδρικό όνομα). Ρυθμός 7/16
Εμφανίστηκε τελευταία από τα χορευτικά συγκροτήματα. Σαν μουσική πρωτοακούστηκε την δεκαετία του 1960. Πρωτοχορεύτηκε σαν Μπαϊτούσκινο (έτσι χορεύεται και σήμερα). Στη συνέχεια με βήματα που καθιερώθηκαν από τα χορευτικά συγκροτήματα χορεύεται με τα βήματα του γρήγορου μέρους του χορού Τικφέσκινο.
Σαν ξεχωριστός χορός συναντάται στα χωριά της Σκύδρας, του κάμπου της Έδεσσας και αλλού
13. Μακεδονία. Ρυθμός 2/4
Χορός που εμφανίζεται στη περιοχή μετά την απελευθέρωση και είναι δημιούργημα της πολιτιστικής επίδρασης των Ελλήνων δασκάλων στην προσπάθεια αντιμετώπισης της βουλγάρικης προπαγάνδας. Συνοδεύεται από το ομώνυμο τραγούδι. Συναντάται με διαφορετικά κινητικά μοτίβα σε όλη τη Μακεδονία
14. Αντικριστός. Ρυθμός 9/8
Ερωτικός ζευγαρωτός αντικριστός χορός.. Συνηθίζεται και σαν δρομικός χορός στους γάμους. Είναι πιο διαδεδομένος προς τα χωριά της Έδεσσας. Συναντάται κύρια στην περιοχή Κοζάνης και Γρεβενών με την ονομασία Έντεκα ή Σκόρπιος.
15. Χασαποσέρβικο. Ρυθμός 2/4
Χορός που συναντάται σε όλα τα Βαλκάνια. Η έντονη ρυθμική του αγωγή και οι ελκυστικές μελωδίες τον καθιστούν από τους πλέον αγαπημένους χορούς.
16. Συρτός (Μακεδονικός). Ρυθμός 7/8
Διαδεδομένος χορός, ιδιαίτερα προσφιλής στις γυναίκες και ο κατ' εξοχήν χορός του γάμου, με πολλά συνοδευτικά τραγούδια.
Παραδοσιακή μελωδία η Μίρκα, κλπ. συναντάται σχεδόν σε όλη την Μακεδονία.
Χρήστος Τεντζεράκη
Υποψήφιος Δρ, Αν. Πρόεδρος ΔΟΛΤ-IOV
Πρόεδρος Αρχείου Ελληνικού Χορού
Υποψήφιος Δρ, Αν. Πρόεδρος ΔΟΛΤ-IOV
Πρόεδρος Αρχείου Ελληνικού Χορού
Η ΑΛΜΩΠΙΑ: Άρθρα - αφιερώματα
Τεύχος 183 Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2007
Αφιέρωμα: Πίνοβο - Τζένα
Aπόδραση στα Λουτρά Λουτρακίου Πόζαρ Αριδαίας 
Αφιέρωμα για τα Ιαματικά Λουτρά Πόζαρ.
ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑΑφιέρωμα στο όρος Τζένα
ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΘΕΩΔΟΡΑΚΙ - Δήμος Εξαπλατάνου
Αφίσα από παλαιότερη εκδήλωση.Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Δημοτικού σχολείου Θεοδωρακίου.
15/9/08
ΔΗΜΟΣ ΑΡΙΔΑΙΑΣ: Το χωριό Άψαλος
H Αψαλος, η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Aλμωπίας, πήρε το όνομά της (άπτομαι-άλος = ακουμπώ τη θάλασσα) από το έντονο υγρό στοιχείο που επικρατούσε στην περιοχή. Mάλιστα, η μορφολογία του εδάφους της διαπιστώθηκε πως μαρτυρά την ύπαρξη αλμυρού νερού πριν από χιλιάδες χρόνια.
O καθηγητής Nικ. Παπαδάκης το 1913 κατέγραψε την ύπαρξη δύο τουρκικών τζαμιών, τα οποία ήταν φανερά κατασκευασμένα με αρχιτεκτονικό υλικό αρχαίων κτιρίων. Πράγματι, λίγο πιο έξω από το χωριό προς την Πολυκάρπη, βρίσκεται η αρχαία πόλη της Aψάλου. O οικισμός έχει το σχήμα χαμηλού μακρόστενου λόφου. Mετά από ανασκαφές, έχουν έρθει στην επιφάνεια ίχνη του οχυρωματικού τείχους από αργό λίθο της περιοχής. Tα ευρήματα των γύρω χωραφιών και ίσως του περιβόλου της αρχαίας Aψάλου χρονολογούνται στα ελληνιστικά χρόνια και παλιότερα, ενώ τα ορατά λείψανα των τειχών και των δεξαμενών και τα διάσπαρτα όστρακα και κεραμίδια και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη ανήκαν στα ευρύματα των παλαιοχριστιανικών χρόνων. Aπό τα παλαιοχριστιανικά ευρήματα στα βόρεια και βορειοανατολικά του λόφου σπουδαιότερο είναι αυτό στην περιοχή "Ποτιστικά Δ'" σε αγροτικό χώρο. Πρόκειται για παλαιοχριστιανικό κτίσμα με ψηφιδωτό, εμπλουτισμένο με άφθονη μαρμάρινη διακόσμηση.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)